Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Αναδημοσίευση από το LeftLab άρθρου του Γιώργου Καλπαδάκη

Το βασικότερο εμπόδιο που ορθώνεται στην προσπάθεια να αποτιμηθεί το φαινόμενο της παιδικής εργασίας στη χώρα  μας  είναι  ότι τα επίσημα στοιχεία είτε  δεν  υπάρχουν είτε  είναι  αποσπασματικά, ενώ  δυνητικά κρίσιμοι θεσμοί ουσιαστικά δεν λειτουργούν. Σύμφωνα πάντως με έγκυρες εκτιμήσεις,  ύστερα  από  έξι  χρόνια  ύφεσης  τα  φτωχά  ή  κοινωνικά αποκλεισμένα παιδιά υπολογίζονται στα 597.000 και όσα βιώνουν σοβαρή υλική αποστέρηση στα 322.000 (UNICEF και Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μάιος 2013). Σε ένα περιβάλλον όπου σχεδόν το 10% των παιδιών διαβιεί σε ένα νοικοκυριό όπου δεν εργάζεται ούτε ένα ενήλικο μέλος της οικογένειας, ο αριθμός των παιδιών που εργάζονται παράνομα εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 60.000 και 100.000 (Συνήγορος του Παιδιού, Οκτώβριος 2013 και Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Ιούνιος 2013, αντίστοιχα).

Το φαινόμενο της παιδικής εργασίας είναι συνυφασμένο με αυτό της σχολικής διαρροής, για το οποίο τα επίσημα στοιχεία είναι ισχνά. Γνωρίζουμε ότι περίπου 3.500 μαθητές του δημοτικού είχαν εγκαταλείψει το σχολείο το 2011-12 (Υπουργείο Παιδείας, Ιούνιος 2013). Σύμφωνα δε με υπολογισμούς της Eurostat, κατά το προηγούμενο σχολικό έτος δεν εγγράφηκε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση κατά μέσο όρο το 11,4% των μαθητών που σημαίνει ότι περίπου 70.000 παιδιά και έφηβοι σταμάτησαν το σχολείο μέσα στο 2012 (Eurostat, Ιούνιος 2013). Πάντως, εκτιμάται ότι 70% των παιδιών που σταματούν το σχολείο – απεμπολώντας το δικαίωμα να έχουν δικαίωμα σε ένα μέλλον ίσων ευκαιριών – το κάνουν για να εργαστούν (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Ιούνιος 2013).

Η αδειοδοτημένη εργασία  ανηλίκων πλέον  σπανίζει με τα  εκδοθέντα βιβλιάρια εργασίας ανηλίκων να βαίνουν διαρκώς μειούμενα, από 1.462 το 2010 σε 562 το  2012 (Υπουργείο  Εργασίας,  Μάιος  2013), κι  αυτό  επειδή η ανασφάλιστη εργασία κοστίζει  λιγότερο στην  εργοδοσία και  οι έλεγχοι έχουν  ελαχιστοποιηθεί. Πέραν του ότι τα παιδιά είναι  ανασφάλιστα και κακοπληρωμένα (σε καφετέριες, μαγαζιά, βιοτεχνίες, εργοστάσια, αγροτικές και  τουριστικές εκμεταλλεύσεις), εργάζονται  κατά  κανόνα υπό υποβαθμισμένες συνθήκες όπου παραβιάζονται πολλαπλώς τα δικαιώματά τους, π.χ. σε γεωργικές εργασίες όπου εκτίθενται σε επικίνδυνα χημικά. Αυτό ισχύει  ιδιαίτερα σε μια δεύτερη  κατηγορία εργαζόμενων παιδιών, όσων (ημεδαπών Ρομά ή αλλοδαπών) αποτελούν θύματα εμπορίας ή καταναγκαστικής εργασίας ή κάνουν απολύτως απαγορευμένες μορφές εργασίας, κυρίως  στο δρόμο,  πουλώντας αντικείμενα ή επαιτώντας. Μια τρίτη κατηγορία αφορά στα παιδιά εκείνα που εργάζονται σε οικογενειακές επιχειρήσεις ή σε καλλιτεχνικές και διαφημιστικές δραστηριότητες, πολλές φορές με καταπάτηση των προβλεπόμενων από τον νόμο όρων.

Το ότι δεν υπάρχει ακριβής εικόνα  για την έκταση του φαινομένου της παιδικής εργασίας στην Ελλάδα υπαγορεύει, καταρχάς, την ανάγκη να ενεργοποιηθούν θεσμοί-κλειδιά που υπολειτουργούν ή δεν λειτουργούν καθόλου. Σημαντικότερος εξ αυτών είναι το Παρατηρητήριο για τα Δικαιώματα του  Παιδιού(ν.  2909/2001), έργο  του  οποίου είναι  να λειτουργεί ως κέντρο τεκμηρίωσης των υφιστάμενων προβλημάτων, να παρακολουθεί το νομοθετικό πλαίσιο και να προβαίνει σε προτάσεις για τη λήψη  συναφών  μέτρων  από  την  Πολιτεία. Πέραν  της  ανάγκης να καταγραφεί  και  να  χαρτογραφηθεί το επιδεινούμενο φαινόμενο της παιδικής εργασίας, ωστόσο, ακρογωνιαίος λίθος του αγώνα της κοινωνίας και των οργανώσεων[1] να πιέσουν την Πολιτεία να τηρήσει τις συμβατικές της δεσμεύσεις γύρω από την προστασία των ανηλίκων, είναι η Διεθνής Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού (ΔΣΔΠ) του ΟΗΕ. Το άρθρο 32 της ΔΣΔΠ καλεί τα συμβαλλόμενα κράτη να αναγνωρίσουν ότι τα παιδιά πρέπει να προστατεύονται από την οικονομική εκμετάλλευση και ότι οποιαδήποτε  επικίνδυνη  εργασία  μπορεί  να  θέσει  σε  κίνδυνο  την εκπαίδευση, την υγεία ή την ανάπτυξή τους.

Κομβικός θεσμός για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης παιδικής εργασίας είναι ο Συνήγορος του Παιδιού (άτυπη ονομασία του βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού), που συγκροτήθηκε το 2003 ως τμήμα  της  Ανεξάρτητης Αρχής.  Οι  εισηγήσεις  του  προς  την  ελληνική Πολιτεία συγκλίνουν με αυτές  της Επιτροπής  για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΕΔΠ) του ΟΗΕ, προς την οποία όλα τα κράτη-μέλη (193) που έχουν συνυπογράψει την ΔΣΔΠ οφείλουν ανά  πενταετία να υποβάλουν εκθέσεις για την εφαρμογή της.

Από την πλευρά τους, τόσο η ΕΔΠ όσο και ο Συνήγορος τονίζουν στις προτάσεις-συστάσεις τους προς την ελληνική Πολιτεία – η οποία, όπως επισημαίνουν σε πολλές αναφορές τους, δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις υποχρεώσεις της απέναντι στον ΟΗΕ – την ανάγκη καταπολέμησης του φαινομένου, επισημαίνοντας ότι χρειάζεται μια πολύπλευρη προσπάθεια για τη μείωση της σχολικής διαρροής αλλά και την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και των κοινωνικών υπηρεσιών παιδικής προστασίας που υπάγονται στις  ευθύνες  της  τοπικής  αυτοδιοίκησης.  Ειδικότερα,  η  κατάλληλη στελέχωση  των  υπηρεσιών των  δήμων  στο πλαίσιο του  «Καλλικράτη» εκτιμάται ότι μπορεί να τους προσφέρει τη δυνατότητα να συνεργάζονται με τα σχολεία  και  να  παρεμβαίνουν καταλλήλως για  την υποστήριξη των οικογενειών και  την  προστασία των  παιδιών από  τους  κινδύνους της παράνομης απασχόλησής τους.  Σε  ό,τι  αφορά την  καταπολέμηση της επαιτείας και  της  εργασίας των  παιδιών του  δρόμου, επισημαίνουν, παρίσταται η ανάγκη μιας συντονισμένης προσπάθειας των δήμων, της αστυνομίας και των οργανώσεων προκειμένου το φαινόμενο να εξαλειφθεί.

Επικαλούμενη τις καταληκτικές παρατηρήσεις της ΕΔΠ στην τελευταία της έκθεση για την Ελλάδα (Ιούνιος 2012), η UNICEF κάλεσε την Πολιτεία να υιοθετήσει  ένα  εθνικό  σχέδιο  δράσης  για  την  αντιμετώπιση  των αρνητικών επιπτώσεων της κρίσης στα παιδιά (Μάρτιος 2012) προτρέποντάς την, μεταξύ  άλλων,  να  εκπαιδεύσει τους επιθεωρητές εργασίας ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα της εμπορίας ανθρώπων και της παιδικής εργασίας. Μολονότι οι γενικοί άξονες ενός εθνικού σχεδίου αναγγέλθηκαν το 2007 από την ελληνική κυβέρνηση, ακόμα δεν έχει τύχει κοινοβουλευτικής έγκρισης αλλά ούτε βέβαια επίσημης εφαρμογής. Βασικό προαπαιτούμενο για την αποτελεσματική υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου είναι να προβλέπει τη διυπουργική συνεργασία πάνω σε θέματα προάσπισης των δικαιωμάτων των ανηλίκων καθώς και δράσεις για την αποκεντρωμένη εφαρμογή μέτρων ικανών να διασφαλίσουν την προστασία των παιδιών.

Για τον ΣΥΡΙΖΑ, το επιδεινούμενο φαινόμενο της παιδικής εργασίας αποτελεί το ορατότερο δείγμα χρεοκοπίας ενός οικονομικού μοντέλου το οποίο όχι μόνο οδηγεί σε φτωχοποίηση και κοινωνικό αποκλεισμό το πιο ευάλωτο τμήμα του πληθυσμού – τα παιδιά – αλλά αναδεικνύει την πρόδηλη αδυναμία του κράτους να επιτελέσει την πιο στοιχειώδη λειτουργία του: αυτήν την ίδια την κοινωνική αναπαραγωγή. Η στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε, κατά συνέπεια, να χωρισθεί σε δύο σκέλη. Αφενός, στην ενεργό επιδίωξη να ενισχυθούν οι θεσμοί που λειτουργούν με σημείο αιχμής την ανάγκη εφαρμογής του άρθρου 32 της ΔΣΔΠ. Αφετέρου, στην προώθηση πολυδιάστατων πολιτικών επένδυσης στα παιδιά. Ενός στόχου που υιοθετήθηκε πρόσφατα κι από την Επιτροπή σε σύστασή της προς τα κράτη- μέλη στο πλαίσιο της «Στρατηγικής 2020» (Φεβρουάριος 2013), ο οποίος όμως δεν θα προσανατολίζεται στη χορήγηση φειδωλών παροχών και στη «βελτίωση της παιδικής ευημερίας», αλλά στη λήψη μακροπρόθεσμων προληπτικών μέτρων για την πλήρη απασχόληση και την ανοικοδόμηση του κράτους πρόνοιας.

Παράρτημα: ΕΕ και Ευρωπϊκός Κοινωνικός Χάρτης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέταξε για πρώτη φορά την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού στους στόχους στη Συνθήκη της Λισαβόνας, που εφαρμόστηκε από τον Δεκέμβριο του 2009. Η Συνθήκη ενσωματώνει το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ – ο οποίος εμπεριέχει άρθρα για τα δικαιώματα των παιδιών – δεσμεύοντας τα κράτη-μέλη να τηρούν τις διατάξεις του. Ειδικότερα στο θέμα της παιδικής εργασίας, βασική προτεραιότητα της πολιτικής της ΕΕ είναι «να παρακολουθεί την προαγωγή και την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών». Οι κύριοι παράγοντες για την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας ορίζονται ως η αντιμετώπιση των αιτίων της φτώχειας, η προαγωγή της εκπαίδευσης καθώς και τα μέτρα κοινωνικής προστασίας.

Να επισημανθεί επίσης ότι τον Οκτώβριο του 2013 η Επιτροπή παραδέχτηκε επισήμως, δια του αρμόδιου Επιτρόπου για το εμπόριο, την αδυναμία της ΕΕ στην καταπολέμηση της παιδικής εργασίας, καθώς δε διαθέτει κάποιο ειδικό σύστημα που να εξασφαλίζει ότι αγαθά που κατασκευάζονται με παιδική εργασία δεν εισάγονται στην ΕΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση, αναφέρθηκε στην ανάγκη οικοδόμησης ενός πλαισίου εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ) για την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με θεμελιώδεις ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα στο εξωτερικό εμπόριο. Μέχρι σήμερα η ΕΚΕ προωθείται σε επίπεδο εθελοντικής συμμόρφωσης, με πολλές εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ να υιοθετούν τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την ΕΚΕ και να επιδεικνύουν την κοινωνική τους ευθύνη δεσμευόμενες δημόσια ότι στην αλυσίδα εφοδιασμού τους δε χρησιμοποιείται παιδική εργασία. Για τη διόρθωση αυτής της παράλειψης, ο Επίτροπος προανήγγειλε σειρά νέων πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της πολιτικής της για την προώθηση της ΕΚΕ σε σχέση με την εξάλειψη της παιδικής εργασίας.

Οι νόρμες της Διεθνούς Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Παιδιού κωδικοποιούνται στο άρθρο 7 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (ΕΚΧ) που αφορά στο δικαίωμα των παιδιών και των νεαρών προσώπων για προστασία:

Για εξασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης του δικαιώματος των παιδιών και των νεαρών προσώπων για προστασία, τα Συμβαλλόμενα Μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση:

1. Να καθορίζουν το 15ο έτος της ηλικίας ως κατώτατο όριο ηλικίας για την είσοδο στην απασχόληση, με δυνατότητα όμως εξαιρέσεων για παιδιά, που απασχολούνται σε ορισμένες ελαφρές εργασίες που δεν απειλούν να βλάψουν την υγεία τους, την ηθική τους ή την εκπαίδευσή τους.

2. Να καθορίζουν ψηλότερο κατώτατο όριο ηλικίας για την είσοδο στην απασχόληση για ορισμένες εργασίες που θεωρούνται επικίνδυνες ή ανθυγιεινές.

3. Να απαγορεύουν την απασχόληση παιδιών, που υποχρεούνται να φοιτούν στο σχολείο, σε εργασίες που τους στερούν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από την εκπαίδευση αυτή.

4. Να περιορίζουν τη διάρκεια της εργασίας των εργαζομένων που έχουν ηλικία κάτω των 16 ετών έτσι ώστε να ανταποκρίνεται αυτή στις απαιτήσεις της ανάπτυξής τους και ιδιαίτερα στις ανάγκες της επαγγελματικής τους εκπαίδευσης.

5. Να αναγνωρίζουν το δικαίωμα των νεαρών εργαζομένων και των μαθητευομένων για δίκαιη αμοιβή ή για κατάλληλη παροχή.

6. Να προβλέπουν ότι οι ώρες που διαθέτουν τα νεαρά πρόσωπα για επαγγελματική εκπαίδευση κατά την κανονική διάρκεια της εργασίας τους, με τη συναίνεση του εργοδότη τους, θα θεωρούνται ότι περιλαμβάνονται στην ημερήσια εργασία.

7. Να καθορίζουν τη διάρκεια της κανονικής άδειας με αποδοχές για τους εργαζόμενους με ηλικία κάτω των 18 ετών σε τρεις εβδομάδες τουλάχιστον.

8. Να απαγορεύουν την απασχόληση εργαζομένων με ηλικία κάτω των 18 ετών σε νυκτερινές εργασίες με εξαίρεση ορισμένες απασχολήσεις που καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία ή ρύθμιση.

9. Να προβλέπουν ότι οι εργαζόμενοι με ηλικία κάτω των 18 ετών που απασχολούνται σε ορισμένες εργασίες που καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία ή ρύθμιση θα πρέπει να υποβάλλονται σε τακτική ιατρική εξέταση.

10. Να εξασφαλίζουν ειδική προστασία από τους σωματικούς και ηθικούς κινδύνους στους οποίους εκτίθενται τα παιδιά και τα νεαρά πρόσωπα και κυρίως από τους κινδύνους εκείνους που προκαλούνται άμεσα ή έμμεσα από την εργασία τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ΕΕΚΔ) λειτουργεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης ως μηχανισμός προστασίας του ΕΚΧ σε περιπτώσεις εικαζόμενων παραβάσεών του. Είναι οιονεί δικαιοδοτικό όργανο, κι άρα η αρμοδιότητά του περιορίζεται στη διαπίστωση ύπαρξης ή μη παράβασης διατάξεων του ΕΚΧ. Οι κρίσεις της ΕΕΚΔ δεν δύναντι να είναι καταδικαστικές. Η ΕΕΚΔΧ συντάσσει αναφορά/έκθεση, η οποία διαβιβάζεται στην Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Βάσει αυτής, η Επιτροπή Υπουργών προβαίνει στην υιοθέτηση απόφασης ή σύστασης, σε περίπτωση που κριθεί ότι οι παραβάσεις είναι κατάφωρες και απαιτούν τη λήψη άμεσων μέτρων.

Σε σχέση με το άρθρο 7, η ΕΕΚΔ αποφάνθηκε στα πιο πρόσφατα συμπεράσματά της (2012) ότι η Ελλάδα δεν είναι σε συμμόρφωση με τη διάταξη 7.1 διότι δεν έχει τεκμηριωθεί ότι εφαρμόζεται αποτελεσματικά το νομικό πλαίσιο που καθορίζει την ηλικία εισαγωγής στην απασχόληση για τους νέους ηλικίας κάτω των 15 ετών. Το ίδιο αποφάνθηκε και για τη διάταξη 7.3, διότι δεν κατοχυρώνεται στη χώρα μας πως διασφαλίζεται στην πράξη η προστασία κατά της εργασίας που θα στερούσε από τα παιδιά πλήρες όφελος από την υποχρεωτική τους εκπαίδευση. Αναφορικά με τις διατάξεις αναγνώρισης του δικαιώματος των νεαρών εργαζομένων και των μαθητευομένων για δίκαιη αμοιβή (7.5) και εξασφάλισης ειδικής προστασίας από τους σωματικούς και ηθικούς κινδύνους στους οποίους εκτίθενται τα παιδιά και τα νεαρά πρόσωπα που συνδέονται κυρίως με την εργασία τους (7.10)η ΕΕΚΔ ανέβαλε τα συμπεράσματά της εν αναμονή απαντήσεων σε ερωτήματα που έχει θέσει στην κυβέρνηση.

Να σημειωθεί επίσης, ότι η Σύμβαση 182 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) απαγορεύει τις χειρότερες μορφές εργασίας των παιδιών και καλεί για την άμεση δράση με σκοπό την εξάλειψή τους, ενώ η Σύμβαση 138 της ΔΟΕ θέτει κατώτατα όρια ηλικίας εισόδου στην απασχόληση (το 15ο έτος).


[1]  Οι οργανώσεις που εμπλέκονται στην προσπάθεια καταπολέμησης της παιδικής εργασίας περιλαμβάνουν τα μέλη του πανευρωπαϊκού δικτύου «Eurochild» (Παιδικά Χωριά SOS, Ρίζες, Χαμόγελο του Παιδιού, Ηλιαχτίδα, Ελληνικό Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης) και τα μέλη της Συντονιστικής Επιτροπής του «Δικτύου ΜΚΟ για την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού» (Εθνική Επιτροπή UNICEF, ΑΡΣΙΣ, Γιατροί του Κόσμου, Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Σχεδία).

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Στέλιος Ελληνιάδης

ΑΠΟΨΕΙΣ & ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο

του Βένιου τα καμώματα

Καιρός ήταν να μπούμε στην ψηφιακή εποχή. Μιας που έτσι κι αλλιώς γράφω, όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να διαβάσουν εδώ είτε δικά μου κείμενα είτε κείμενα που τράβηξαν την προσοχή μου. Καλως ήρθατε!

ΣΥΡΙΖΑ/EKM Χολαργού - Παπάγου

Μονόδρομοι υπάρχουν μόνο όταν ο καθένας πορεύεται μόνος του

AΡΧΕΙΟ ΕΝΘΕΜΑΤΩΝ 2010- 8.5.2016

Επιμέλεια: Στρατής Μπουρνάζος - Συντακτική ομάδα: Μάνος Αυγερίδης, Μαρία Καλαντζοπούλου, Ιωάννα Μεϊτάνη, Στρατής Μπουρνάζος

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Αρέσει σε %d bloggers: